{Aρχείο} Παρακαλιά…με ντόπιο χιούμορ

Το σλάιντ απαιτεί την χρήση JavaScript.

Φέτος το χειμώνα είχαμε σοδειά στο Μεγανήσι.  Κάθε δυο χρόνια περίπου τα δέντρα καρπίζουνε.

Εμείς θα δούμε το μάζεμα της ελιάς  βήμα βήμα από παλιότερα μέχρι σήμερα  με τον δικό μας τρόπο και με …ντόπιο χιούμορ!

Από πρώιμα οι κλώνοι ήτανε τόσο φορτωμένοι που βαίσανε και γέρνανε ως το χώμα. Το καιροφόρι και το ανεμόβροχο που πέρασε ήβραν τα δέντρα έτοιμα να σπάσουν και πολλά σωριαστήκανε στο δρόμο.

Έτσι ο κόσμος απ το να χάσει το καρπό έβαλε αρχή να μαζώνει.Για να μαζωχτεί  όμως η ελιά από την ώρα που θα ανθίσει το λουμάκι  ως την ώρα που θα πάει το λάδι στη βαρέλα  θέλει κόπο και προετοιμασία.

Και αρχίζει ο ρόγγος. Στο ρόγγο καθαρίζουμε τη ρίζα της ελιάς από τα ρούσκλα, τα αγκάθια τη βρακοντή κι ότι άλλο αμπωδάει. Γιαυτό τον λέμε και κάθαρο.

Οι κουτσούνες δεν αμπωδάνε αλλά πολλά κλωνιά κρύβονται μες τα φύλλα και δε φαίνονται.

Ο ρόγγος γίνεται από τον Οκτώβρη. Τα ξεματωχινά εργαλεία είναι, η λανάρα, το κασάρι, και τα σπίρτα για να καούνε τα κάθαρα. Η ενδυμασία απαιτεί κότολο, χαμπλό παπούτσι ή κοντή μπότα, μαντήλι στο κεφάλι, και χαρτοπετσέτα στη τσέπη για τον ίδρωτα. Ακόμα ο καιρός είναι ζεστός.

Ένα αγγειό με νερό απαραιτήτως γιατί καμιά φορά η φωτιά σαλτάει κι άμα πάει στο λόγγο δε σβεί με τίποτα. Γένεται λαμπαρδίκα και μετά πρέπει νάρτουνε πυροσβεστικά για να τη σβήσουνε. Για να προκάμεις το κακό πρέπει νάσαι απίκου . Κόβεις δυό τρείς τσίμες από ελιά και της κοπανάς τζωριές  ώσπου να σβήσει.

Τη φωτιά σου δεν τηνε απαρατάς ποτέ να φύεις…

Κοντά να κάτσει ο ήλιος κι αφού σιγουρευτείς, μαζώνεις τα πράμματα σου, τα πειθώνεις και γυρίζεις απωσταμένος στο χωριό.

Και πάλι την άλλη μέρα όσο να καθαρίσουνε οι ρίζες μία μία. Αυτό μπορεί να κρατήσει καιρό, ένα και δύο μήνες, ξαρτάται από τη σοδειά και τα χωράφια πόχεις.

Όσο ρογγίζεις τα χέρια σου είναι άγιατρα από τ’αγκάθια και  η καπνούρα από τα κάθαρα έχει ποτίσει τα ρούχα.

Μετά το ρόγγισμα σιγά σιγά αρχίζει το μάζωμα από κάτθενε. Αλλιώς το λέμε κοκολόι.

Γυρίζεις τη ρίζα γύρω γύρω και μαζώνεις ότι κλωνί έχει πέσει κάτου ,από τον αέρα κι είναι γούρμο.

Δένεις σφιχτά το ποδοσάκουλο στη μέση και το γιομίζεις μέχρι να σε τραβήξει το βάρος κάτου. Τα χέρια πάνε παπόρι , κι εδώ αν δεν υπάρχει σύστημα πας χαμένη.

Ζερβό δεξί ως να γιομίσει η φούχτα,κι άμα δε παίρνει άλλο κλωνί δεν αδειάζει το πλοχέρι στο σακούλι.

Η στάση του σώματος είναι πολύ σημαντική. Τα ποδάρια ορτά η λεκάνη σκυμμένη και το κεφάλι κάτου.  Το μάζωμα γίνεται με απανωτές επικύψεις…γι αυτό κοκολογάνε οι γυναίκες μοναχές τους. Όσο μακρύ και νάν το κότολο….

Πάντως άμα γονατίσεις χάθηκες. Δε ματασκώνεσε άλλο. Ασε που σόρχεται και πόταση. Και γύρω γύρω και λίγο παρακάτου, και μες τη κουτσούνα, κι απάνου στη λιθιά, γιομίζει το ποδοσάκουλο. Κι αυτό γιομίζει το τσουβάλι, κι έτοιμη η μεριά.

Ούτε κλωνί δε πάει χαμένο…είναι αμαρτία. Αμαρτία είναι και να το πατάς. Κι εδώ όμως υπάρχουν προβλήματα.

Μεγάλο μπόδιο είναι άμα στο χωράφι ή εκεί τριγύρου βοσκάνε πρόβατα. Δεν αφήνουνε τίποτα,  ούτε κοκκαλίτσι, χώρια οι βουνιές που γιομόζουνε το χωράφι , μαγαρίζουνε  το καρπό και δε ξεκολάνε απάνου απ΄ το πανί.

Πληγή μεγάλη είναι κι οι ξένες κοκολοίστρες. Είναι οι μαζώχτρες που μπαίνουνε κρυφά μες τα χωράφια και μαζώνουνε τις ξένες ελιές. Ότι προκάμουνε. Ανέξοδα και ανεκόπιαστα…

Για τις παρατημένες δε σε νοιάζει, δε κάνει να πάνε χαμένες. Άμα όμως είναι δικές σου αλλάζει το πράμα.

Στο χωριό όσοι δε μπορούνε να μάσουνε οι ίδιοι τις ελιές τους τις δίνουνε με αφτάντσα. Ξετιμώνεται ο καρπός κι ο νοικοκύρης παίρνει το μερδικό του σε λάδι, ανάλογα με τη σοδειά.

Τ απαραίτητα για το κοκολόι εκτός από τα σκουτιά και τα σακιά είναι μια βίτσα για να σαλαγάς τα πρόβατα, ένα ρομπόλι με νερό για να μη φρυεί ο στόμας σου, και η ποδολόγα για το κεφάλι. Το βόηθα πείθω είναι δύσκολο άμα είσαι μοναχή σου, αλλά η γυναίκα του χωριού είναι τσακάλι.

Και κλωνί το κλωνί μαζώνονται οι μεριές στην άκρη του χωραφιού, κοντά σε ποριά , για να τις πάρει το αυτοκίνητο του συνεταιρισμού τομ έρτει η σειρά σου να τις κάμεις.

Δεν κάνει να μείνουνε πολύ καιρό γιατί σαποκολιάζουνε μες τα τσουβάλια. Όσο μένουνε ζουπαλιάζονται και βγάνουνε λιόσμο που τρέχει από τα τσουβάλια και γιομίζει ο τόπος. Οι ελιές κάνουνε οξύτητα και το λάδι είναι δροπίκι. Άσε που στς κλέβουνε κι όλας μαζί με τα τσουβάλια. Γι αυτό οι ελιές βγαίνουνε στο δρόμο κάνα δυό μέρες προτού πάνε στο εργοστάσιο.

Παλιότερα  μέσα στα σπίτια είχανε λινό και φυλάγανε εκεί τις ελιές. Δεν είχανε ανάγκη από τίποτα.

Αφού μαζευτούνε όλες από κάτθενε έρχεται η ώρα του τιναχτή.

Οι άντρες συνήθως είναι ξεματοχινοί για το τίναμα. Είναι πιο μπασταλάμενοι και επιτήδειοι σ΄αυτό. Τινάζουνε όμως και γυναίκες.

Αν στο σπίτι δεν υπάρχει άντρας ή είναι μπαρκαρισμένος δίνουνε μεροκάματο σε κάποιον που κάνει αυτή τη δουλειά. Σε τιναχτή.

Τα εργαλεία για το τίναμα που θα σου χρειαστούνε είναι, ένας λούρος(αυτός είναι του τιναχτή) μία λούρα, το λουράκι,τα λιόπανα,  κι ένα μποτιλιόνι με νερό. Τα τσουβάλια σου, μια ποδολόγα για το κεφάλι,κι άμα έχεις  ράδιο παίρνεις και μπαταρίες κοντά.

Από βραδύς κάνεις κουμάντο για φαί. Στο τιναχτή πρέπει να ΄χεις καλό  φαΐ γιατί η δουλειά του είναι σκληρή γιαυτό και το μεροκάματο είναι ακριβό.

Το φαί  είναι συνήθως μπακαλιάρος παστός που τον έχεις βάλει στο μόσκιο για να ξαρμυρίσει, κρέας με πατάτες γιαχνί, ή  φασουλάδα με ρέγγο. Ψωμί, τερί, ελιές, και κρασάκι. Όχι πολύ, μια βολά στον καθένα.

Τα βάνεις στη σκάφη ή στη κόφα με τα μεσάλια τις μπόλιες  και τα περούνια, τα σκεπάζεις με ένα στρωτσίδι που θα το στρώσεις πρώτο καταής.

Ο τιναχτής με τη λούρα θα ανεβεί το δέντρο.

Από κλώνο σε κλώνο θα φτάσει στο τελευταίο τσιμόφυλλο. Το δέρνει προσεκτικά ρίχνοντας το καρπό στα λιόπανα. Καλός τιναχτής είναι αυτός που

α)  Δε ρίχνει πολύ φύλλο κάτου.

β) Ρίχνει πολύ καρπό στα πανιά.

γ) Τινάζει πολλές ρίζες την ίδια μέρα.

Οι ελιές δεν έχουν το ίδιο ύψος. Κάποιες είναι κοντές, άλλες είναι θεριές σα κάστρα, κι άλλες είναι κεντρομάδες. Οι αγριλίδες δεν τρώγονται. Πρέπει να κεντρωθούνε  πρώτα. Κι ο καρπός δεν είναι ίδιος. Άλλες είναι xoντρές σα καρύδια κι άλλες ψιλούλες και λιανές. Αυτές σε τυρανάνε γιατί δε πιάνουνται,  ξαφουρδάνε εδιέτσι κι ατονάς να γιομίσεις τη μεριά. Οι μαυρολιές κάνουνε μόνο για κολυμπάδες.

Όσο ο τιναχτής τινάζει οι υπόλοιποι είναι από κάτου. Θέλει ένανε να στρώνει τα πανιά και να  τα γυρίζει από ρίζα σε ρίζα,αν είναι πολλές οι ρίζες και λιγότερα τα πανιά. Με μια λούρα επίσης ρίχνει όσο καρπό μπορεί από κάτθενε.

Η γυναίκα προσπαθεί να μάσει τα κλωνιά που σαλτάνε από τα πανιά και ροβολάνε μακρύτερα. Άλλος ένας  τσουβαλιάζει τις τιναμένες ελιές μαζί με τα φύλλα. Εκείνη τη μέρα χρειάζονται χέρια. Πρέπει να αποτινάξεις μπατ μπατ γιατί ο τιναχτής είναι πιασμένος κι αλλού.

Γι αυτό το λόγο  παλιά υπήρχε η παρακαλιά. Ήταν η αλληλοβοήθεια των χωριανών στο μάζεμα της ελιάς. Ο ένας βοήθαγε τον άλλον να μάσει τη σοδειά του. Και άμα υπήρχε ανάγκη, αρρώστια ή ορφάνεια έτρεχε όλο το χωριό σχεδόν να βοηθήσει τον ανήμπορο.

Μετά το τίναμα κι αφού τα δέντρα αδειάσουν ακολουθεί το ανέμισμα. Αυτό μπορεί να γίνει στο χωράφι ή και στο σπίτι άμα διαθέτει μεγάλη αυλή.

Στήνεται το κόσκινο και με ένα γαδένι ρίχνουμε λίγες λίγες τις ελιές σε αυτό. Ο καρπός μένει πάνω και τα φύλλα πέφτουν στις αναμεσάδες. Σιγά σιγά ξεκαθαρίζουμε όλες τις ελιές. Στη συνέχεια τσουβαλιάζονται και οδεύουν προς το εργοστάσιο όπου θα κάνει το καρπό λάδι. Οι τιναχτικές κάνουνε καθαρότερο λάδι, ‘άλφα ποιότητα, ‘άσσος, κοργιαλίνι, λαμπάντε.

Στα τσουβάλια μπαίνουν δύο δύο λάτες για να μπορούν να μαϊνάρονται, να σκώνται και να μετριώνται εύκολα.

Το αυτοκίνητο του συνεταιρισμού παίρνει τις ελιές και τις πάει στο εργοστάσιο.Στον οδηγό δίνουμε κάτι για το κόπο του. Ένα κέρασμα για το καλό να κεραστεί ένα καφέ. Καμιά φορά τη βγάζει με ένα γλυκάκι….Άμα δεν υπάρχει αυτοκίνητο τις κουβαλάς με τη καργιόλα ή στο κεφάλι σου.

Ο καρπός μετριέται σε λάτες, και ζυγιάζεται. Πλένονται, πάνε στα λιθάρια κι η μηχανή σιγά σιγά τις αλέθει. Σουρωγγαλιάζει το λάδι που ξεχωρίζει από το λιοκκόκι και βγαίνει από τη μηχανή ζεστό και πηχτό.

Μετά μπαίνει στα μπετόνια και πάει στα σπίτια.Ο συνεταιρισμός κρατάει το ξάι του για πληρωμή.

Το λάδι δικιμάζεται και ξετιμώνεται η πρικάδα  η οξύτητα και η πγιότητα.

Μπορεί νάναι πρικό τραπέτσι και να μη τρώεται. Αυτό γίνεται άμα οι ελιές είναι αγουρίδες πράσινες δηλαδή και πρώιμα μαζωμένες.

«Δε προκάμανε να γουρμάσουνε»

Μπορεί να΄χει οξύτητα η όχι. Αυτή μετριέται σε γραμμές. Το λάδι με μισή γραμμή είναι καλό, από κει κι απάνου αρχίζει να χαλάει. Στην οξύτητα μπορεί να φταίει ο «δράκος»  «ο ροχήτης», κι άλλες αρρώστιες της ελιάς.

Το ποσοστό του λαδιού στο κιλό καρπού μετριόνταν παλιά σε λίτρες. Τόσα κιλά καρπό τόσες λίτρες λάδι.Τώρα υπολογίζεται με το ζύγι.

» Πήανε τόσες λίτρες»

Και ο τρόπος που μέτραγαν  το λάδι άλλαζε ανάλογα με το τι ήθελαν να μετρήσουν.

Το λάδι της χρονιάς μετριόνταν σε βαρέλες . «Φέτος έκαμα τόσες βαρέλες λάδι «

Στο φαΐ με κουτάλα. «Βάλε δυό κουτάλες λάδι «

Στη προμάδα, «Ενα δράμι η μια σταλαματιά να αρατίσω τη χαψά μου «

Έτσι έφτανε στη καπάσα. Στην άκρη με ένα σπάο ήτανε κρεμασμένο το πικιόνι που γιόμιζε το ροί , πότιζε το φτυλάκι στο καντήλι, έμπαινε στη πύργια της γύφτισσας που διακόνευε. Όσο χαμήλωνε η στάθμη, ξέντωνε το χέρι,κι όταν έφτανε στην αμωσκάλη έπαιρνες σκαμνί και παρακάτου και παρακάτου ώσπου άδειαζε η καπάσα και το πικιόνι βούταε σκουριά.

Τη σκουριά την έβανες σε ένα παούρι και την έπαιρνε ο ψαράς για τη προιά.

Πολύ νόστιμο ήτανε και το τσιγαρόλαδο. Το λάδι που έμενε από τα τηγανητά ψάρια . Ανάσταινε και μοσκοβόλαε.

Η σοδειά παλιότερα ήτανε τόσο μεγάλη που έφτανε και περίσσευε. Άμα είχες λάδι, είχες και λεφτά. Είχε τιμή κι έβγανες το κόπο σου. Το φύλευες και δε σε έγνοιαζε. Σωρό τα δοχεία στην Αθήνα τυλιγμένα σε χαρτοκούτι και δεμένα με σπάο. Κι από το χερούλι κρεμόνταν η καρτέλα με το όνομα του παραλήπτη…

Οι σοδειές κάμανε γάμους, φκιάσανε λιγάτα, προικίσανε κοπέλες. Το πούλαες στον έμπορο κι έκανες τα κουμάντα σου.  Τότενες είχε τιμή το έρμο…

Το νησί άλλαζε ολόκληρο κάθε σοδειά. Τα πρώτα ανθάκια σε προετοίμαζαν για την αλλαγή εκείνης της χρονιάς.Τα πάντα το μαρτύραγαν.

Οι μυρωδιές από τα καμμένα κάθαρα τον Οκτώβρη, και  αργότερα της σβεντίνας που καίει στο εργοστάσιο.

Και οι μυρωδιές από το μπουχαρί, είναι διαφορετικές.

Μυρίζει μαρίδα και τσιγαρόλαδο, τηγανίτα και λαχανοζούμι, κι ανάμεσα βραστός μπακαλιάρος…έχει τιναχτή αύριο!

Η  λαδιά στο δρόμο απ το πατημένο καρπό  τις μεταφορές του λαδιού και του λιόσμου που τρέχει από τη ζουπαλιασμένη ελιά στο τσουβάλι. Ποτίζει και θέλει ζεματιστό νερό και κλίνι για να φύει.

Τα μπερδεμένα  λιόφυλλα στα σύρματα και τα αδειανά κλαριά στα δέντρα.Ο  κόσμος που συναπαντιέται στο πηγαινέλα για το χωράφι.

Η εικόνα χαρακτηριστική. Στο πήγαινε η γυναίκα φορτωμένη με τα συμπράγκαλα (πανιά ,τσουβάλια) στο κεφάλι και την ανάλογη ενδυμασία. Κότολο μαντήλι και μπέρτα για το κρύο.

Ο άντρας τις λούρες στον ώμο και τα χέρια κουνάμενα. Αν υπάρχει γάιδαρος τη σκαπουλάρει η γυναίκα ελαφρώς αλλιώς καμιά φορά φορτώνεται και τις λούρες.

Στο γυρισμό η εικόνα αλλάζει.

Οι λούρες  και τα πανιά έχουνε μείνει στο χωράφι, η μπέρτα στο χέρι γιατί έχει ανάψει από τη δουλειά, στο κεφάλι αν δεν υπάρχει μεριά θα υπάρχει ένα δεμάτι με ξύλα, και στο χέρι μια τσάντα με λάχανα και το μαχαίρι μέσα. Το μισό έχει τρυπήσει τη σακούλα και κρατιέται από το κoκκαλάρι να μη φύει.

Ο άντρας πάλι  αδειανός. Και ποδαράτο από το χωράφι ως το σπίτι με την αποσταμάρα  φανερή στο πρόσωπο….

Σήμερα έχουν αλλάξει  οι εικόνες.

Ο ρόγγος γίνεται πιο ακίνδυνα, γιατί στα χωράφια έχει πάει νερό. Άμα σου ξεφύει η φωτιά και δε φτάνει το λάστιχο, καλείς από το κινητό σου κι έρχεται αμέσως βοήθεια. Από το κινητό σου ακόμα μπορείς να ακούς και μουσική χωρίς να κουβαλάς ράδιο και μπαταρίες. Έχει και ακουστικά…

Το κότολο έγινε παντελόνι, το μαντίλι χασκόλ,  η μπέρτα αντιανεμικό και τα χέρια σου δεν σακατεύονται γιατί έχουνε βγει κάτι χοντρά χερόχτια που δε τα περνάει αγκάθι.

Οι γυναίκες δε κουβαλάνε τίποτα γιατί όλοι σχεδόν έχουνε αγροτικά,  μηχανάκια και γουρούνες κι οι δρόμοι πάνε ως τα χωράφια. Εκεί φορτώνονται τα εργαλεία. Μόνο οι λούρες περισεύουνε και θέλει προσοχή στο δρόμο άμα ακλουθάς από πίσω με μηχανάκι.  Οι ποριές έχουνε τσιμενταριστεί και τα πορτόνια είναι σιδερένια με λουκέτα. Κι οι ελιές δε μπαίνουνε σε τσουβάλια αλλά σε τελάρα πλαστικά για να πλένονται εύκολα με το λαστιχο και να ποστιάζονατι το ένα πάνω στο άλλο.

Ο τιναχτής δε πολυχρειάζεται γιατί βήκανε κάτι μηχανήματα που τινάζουνε την ελιά από κάτου. Είναι σα βούρτσες και έχουνε μακρύ χερούλι για να φτάνουνε ψηλά.

Αυτοί που κάνουνε τους τιναχτάδες ακόμη  είναι λίγοι … Παίρνουνε λιγότερο μεροκάματο, και σε παρακαλάνε. Βαρούνε όπου νάναι το κλαρί κι ότι πέσει έπεσε. Το μπακαλιάρο δε τον τρώνε στη πατρίδα τους , και η συνεννόηση γίνεται με νοήματα σχεδόν στα μούτικα.

Πολλά πρόβατα δεν υπάρχουνε. Κακό γιατί δεν ζγαρλάνε το χώμα και δε κροπαίνονται οι ελιές, καλό γιατί ο καρπός είναι αμαγάριστος.

Η παρακαλιά έγινε οργανωμένο συνεργείο από δύο τρία άτομα και πάνε με πρόγραμμα και με πληρωμή. Κι όσο για την αφτάντσα…όρεξη νάχεις να μαζώνεις.

Το λάδι μπαίνει σε δεπόζιτα με κάνουλα και για πιο αλαφρύ τηγάνισμα βάζεις σπορέλαιο. Δεν βρέχεις χαψές όμως μετά γιατί δεν είναι νόστιμο. Προμάδες δε ψήνονται στις φέτες του καλοριφέρ,και τα καντηλάκια ανάβουνε στη πρίζα. Λιγότερο λάδι, λιγότερος κόπος, λιγότερος καρπός, μικρότερη η αξία. Μοντέρνα πράματα, ξένα λάδια και νέα εργαλεία μπουκάρανε στη ζωή μας και την άλλαξαν.

Για αλλαγή, για ευκολία και για  άνεση… Άνετα αράξαμε κι εμείς στο καναπέ μας. Γιατί όχι; Το λάδι όπως και όλα τα άλλα αγαθά έρχονται μόνα τους στο σπίτι με …ντελίβερυ. Κι ότι περισσεύει στα σαρώματα…Έχει ο Θεός….

Ο Θεός είχε και έδωσε, ο άνθρωπος πήρε και παρέδωσε…

Κι επειδή η ζωή είναι κύκλος και η ιστορία συχνά επαναλαμβάνεται, θυμηθείτε   … παρακαλιά… με ντόπιο χιούμορ !!!

Αναδημοσίευση:http://www.meganisitimes.gr/2013/01/24/παρακαλιά-με-ντόπιο-χιουμορ/

 

 

 

 

 

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.

Αρέσει σε %d bloggers: