Ο «Μουσικός 20ος Αιώνας» του Θάνου Κονιδάρη {Τα Μουρμούρικα}

» Έρχομαι τον τοίχο τοίχο να μπορώ να σε πετύχω,

Άντε δεν μου λέτε, δεν μου λέτε, το χασίσι που πουλιέται «

Τούτοι μπάτσοι που ‘ρθαν τώρα τι γυρεύουν τέτοια ώρα *

Αδέσποτο Μουρμούρικο*(1)

ΤΑ ΜΟΥΡΜΟΥΡΙΚΑ

Οι φυλακές του «Μεντρεσέ» στην Αθήνα ( Πλάκα) θεωρούνται άμεσα συνδεδεμένες με την προϊστορία τη γέννηση και τα πρώτα βήματα των τραγουδιών του αργότερα ονομάστηκαν ρεμπέτικα. Ήταν τα λεγόμενα «μουρμούρικα» των φυλακισμένων γύρω στα 1834 που ονομάστηκαν έτσι γιατί οι κρατούμενοι τραγουδούσαν ψιθυριστά να μην τους ακούσουν οι δεσμοφύλακες. Ήταν δίστιχα που τα συνόδευαν με μουσική από πρόχειρα έγχορδα όργανα, με βασικό στοιχείο τον αυτοσχεδιασμό και στη μουσική και στον στίχο.

Από την Πλάκα τα τραγούδια πέρασαν στου Ψυρρή και σιγά-σιγά και σε άλλες λαϊκές συνοικίες. Πολλά από αυτά στις αρχές του 20ου αιώνα, όπως διασώθηκαν από στόμα σε στόμα ηχογραφήθηκαν στην Αμερική από Έλληνες μετανάστες.

Στην Αμερική λοιπόν από το 1910 και μετά αρχίζουν να καταγράφονται ρεμπέτικα τραγούδια Το χαρακτηριστικό τους είναι ότι δεν κατατάσσονται στην τοπική παράδοση μιας περιοχής Αν και παραδοσιακά αναφέρονται σε «Κουτσαβάκηδες», συμπλοκές φυλακές παρανομίες τυχερά παιχνίδια, μεθύσια γλέντια ουσίες και γυναίκες.

Έχουν μία παρεΐστικη ατμόσφαιρα ίσως επειδή το χασίς και η απόλαυση του, προϋποθέτουν μια κοινωνικότητα. Άλλωστε το χασίς μέχρι το 1920 δεν ήταν παράνομο.

Πάντως όπως αναφέρει ο ερευνητής Ηλίας Μπαρούνης *(2) πολλά τραγούδια που έχουν καταγραφεί σαν ρεμπέτικα ανήκουν στη μικρασιατική παράδοση. Σαν παράδειγμα αναφέρει τα τραγούδια «Σάλα -σάλα» και» Θα σπάσω κούπες» τα οποία όμως έχουν τραγουδηθεί και στην τουρκική γλώσσα πράγμα που δεν συμβαίνει με τα ρεμπέτικα.

Βεβαίως λοιπόν η διαμόρφωση του ρεμπέτικου συντελείται στην κυρίως Ελλάδα με έντονη την παρουσία και επίδραση της Μικρασιατικής- Σμυρνέϊκης-Πολίτικης κουλτούρας. Υμνείται η παρουσία του μάγκα, του Κουτσαβάκη αλλά αναφέρεται και η δράση του κατασταλτικού αστικού μηχανισμού που εκπροσωπείται από τον περιβόητο Μπαϊρακτάρη, πάνω στον μάγκα, τον διαφορετικό, τον εκπρόσωπο μιας άλλης ακατάληπτης για τους αστούς ηθικής αλλά και για πολλούς από μας σήμερα όταν κάνουμε είτε αφοριστικές κρίσεις για το ρεμπέτικο, είτε εγκωμιαστικούς σχεδόν ιεραποστολικούς διθυράμβους.

Κατά μία θεωρία οι» Κουτσαβάκηδες» προέρχονταν από ξεπεσμένους, αδικημένους και περιθωριοποιημένους οπλαρχηγούς και άλλους αγωνιστές της επανάστασης του 21, που το πρώτο και όχι μόνο μετεπαναστατικό ξενόφερτο καθεστώς τους του θεώρησε άχρηστους για τον Εθνικό στρατό που δημιούργησε.

Με την πάροδο των χρόνων όλοι αυτοί συνέρρεαν στην πλατεία του Ψυρρή (που από την παρουσία τους ονομάστηκε» Πλατεία Ηρώων») έκαναν ( όταν έβρισκαν) δουλειές του ποδαριού, απόκτησαν χαρακτηριστικά μάγκικα που γεννήθηκαν από την αναπόληση των κατορθωμάτων τους στους αγώνες. Οι κατοπινοί λοιπόν επονομαζόμενοι Κουτσαβάκηδες, μετέτρεψαν αυτή την έπαρση του παλιού αγωνιστή σε μία ιδιαίτερα προκλητική συμπεριφορά ομαδοποιημένη, με κανόνες, τρόπος ζωής, φρασεολογία, εμφάνιση, ακόμα και το βάδισμα τους, δήθεν από παλιά πραγματικά ή φανταστικά τραύματα.

Προϊόντος του χρόνου απόκτησαν αντιεξουσιαστικά, αντικρατικά χαρακτηριστικά σε τέτοιο βαθμό με το παραμικρό βιαιοπραγούσαν, μαχαίρωναν ή εγκληματούσαν.

Από αυτό το συνάφι προέρχεται και ο δολοφόνος του τότε πρωθυπουργού Δηλιγιάννη ,διαμαρτυρόμενος με αυτό τον τρόπο για το κλείσιμο των χαρτοπαικτικών λεσχών λίγα χρόνια μετά τις διώξεις του Μπαϊρακτάρη.*(3)

Κατά μία άλλη εκδοχή ο όρος Κουτσαβάκι προέρχεται από κάποιον βίαιο και αδίστακτο τύπο με το όνομα Κουτσαβάκης που ήταν ο φόβος και ο τρόμος του Πειραιά. Ο τρόπος ζωής των Κουτσαβάκηδων , το αχ και το βάχ τους για τις αδικίες στο πρόσωπό τους, το σπρώξιμο τους έξω από τον νεογέννητο αστικό καθωσπρεπισμό και το νόμο ήταν και η μαγιά για να περάσουν στα υπό διαμόρφωση τραγούδια που μαζί με άλλους παράγοντες οδήγησαν στη γέννηση του ρεμπέτικου τραγουδιού και της φρασεολογίας του.

Όπως είναι γνωστό τους κουτσαβάκηδες τους εξαφάνισε με την μέθοδο του εξευτελισμού και τη βία ο διαβόητος Μπαϊρακτάρης (αξιωματικός του στρατού που διορίστηκε αρχηγός- διευθυντής της αστυνομίας από τον Χαρίλαο Τρικούπη.)

Αυτό που δεν μπόρεσε να εξαφανίσει είναι αυτό που αντιπροσώπευαν οι Κουτσαβάκηδες, οι μόρτες οι φυλακισμένοι του Μαντρεσέ και του Παλαμηδίου. Την κοινωνική αντίσταση το ανυπότακτο πνεύμα ενάντια στην ομογενοποίηση. Αυτό που μετά από χρόνια θα διαμορφωθεί σε βασικό μουσικό και πολιτισμικό παράγοντα της Ελλάδας, μέσα από την φυσιογνωμία του ρεμπέτικου τραγουδιού.

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ

Αστερίσκοι-Παραπομπές

1 Αδέσποτο μουρμούρικο: με πολλές εκτελέσεις- παραλλαγές.

2 Ηλίας Μπαρούνης: Συγγραφέας

Δείτε προηγούμενα άρθρα:

Θάνος Κονιδάρης, ο διπλανός μας άγνωστος και το βιβλίο του «Μουσικό Ταξίδι στον 20ο αιώνα»

Ο «Μουσικός 20ος Αιώνας» του Θάνου Κονιδάρη {Το Ρεμπέτικο}


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.