«Πέτρινος Τοίχος» του Χρήστου Κ. Πολίτη

ΠΕΤΡΙΝΟΣ ΤΟΙΧΟΣ

 Με αφορμή συζητήσεις και φιλοσοφικές αναζητήσεις που είχα  κατά τη διάρκεια της θερινής  ραστώνης με καλούς φίλους προέκυψαν  μερικές  σκέψεις που πάντα βέβαια  τριβέλιζαν το  μυαλό   μου  αλλά και που τις (ξανα) διάβασα  άριστα διατυπωμένες από τον μεγάλο ανατόμο της ανθρώπινης ψυχής, το Ρώσο συγγραφέα Φεντόρ Ντοστογιέφσκι .      Δανείζομαι λοιπόν και παραθέτω  αυτές τις σκέψεις όπως τις διατυπώνει με το δικό του απαράμιλλο τρόπο ο συγγραφέας στο «Υπόγειο » του(ένα κατά βάση φιλοσοφικό δοκίμιο). Διευκρινίζω απλώς ότι  το θέμα είναι κυρίως η δυνατότητα  ύπαρξης μιας ιδανικής κοινωνίας  που θα  βασίζεται στον απόλυτο ορθολογισμό και βέβαια στους αμείλικτους νόμους της φύσης και της λογικής (Πέτρινο τοίχο  τα ονομάζει.)

Σημειώνω επίσηςοτι η έντονη γραφή και τα μεγάλα γράμματα  όπου υπάρχουν είναι  δική μου επιλογή.

Ο λόγος λοιπόν  στον  συγγραφέα:

Τι πέτρινος τοίχος; Μα χωρίς άλλο οι φυσικοί νόμοι, τα δεδομένα των φυσικών επιστημών, τα μαθηματικά! Όταν, λόγου χάριν, θα σου απεδείκνυε κανένας ότι κατάγεσαι από τον πίθηκο, δεν πρέπει να στραβομουτσουνιάσεις καθόλου, πρέπει να παραδεχθείς τα πράγματα όπως είναι. Όταν θα σου απεδείκνυε κανένας ότι πραγματικά ένα μόριο του δικού σου πάχους είναι πολυτιμότερο από εκατό χιλιάδες των ομοίων σου, και ότι σ’ αυτό καταλήγουν τελειωτικά όλες οι αρετές, και όλα τα καθήκοντα και τόσες άλλες φαντασιοπληξίες και προλήψεις, τίποτε άλλο δεν μπορείς να κάνεις παρά να το παραδεχθείς, γιατί δυο και δυο κάνουν τέσσερα, είναι αξίωμα! Δοκιμάστε λοιπόν ν’ απαντήσετε σ’ όλ’ αυτά!

«Επιτρέψατε! — θα μου φωνάξουν — δεν πρέπει να μην το παραδεχθούμε πως δυο και δυο κάνουν τέσσερα; Η φύση δεν ζητεί καμιά άδεια∙ δεν ενδιαφέρεται να μάθει αν οι νόμοι της σας αρέσουν ή όχι. Πρέπει να την παραδέχεστε όπως είναι, μαζί μ’ όλες τις συνέπειές της. Ένας τοίχος, λοιπόν…είναι τοίχος… και ούτω καθ’ εξής!».

Θεέ μου, τι μ’ ενδιαφέρουν έμενα οι φυσικοί νόμοι και της αριθμητικής, όταν οι νόμοι αυτοί και τα«δυο και δυο κάνουν τέσσερα» μπορούν να μη μου αρέσουν; Δε θα σπάσω βέβαια τον τοίχο αυτό   με το κεφάλι μου αν δεν έχω τη δύναμη που χρειάζεται, μα δε θα υποκύψω για μόνο το λόγο πως έχω μπροστά μου ένα πέτρινο τοίχο και πως δεν έχω τη δύναμη που χρειάζεται για να τον σπάσω.

 Διηγούνται πως η Κλεοπάτρα (συγγνώμην για το παράδειγμα αυτό που το παίρνω από τη Ρωμαϊκή ιστορία) αισθανόταν ευχαρίστηση να μπήγει χρυσές βελόνες στα στήθια των σκλάβων της γυναικών και πως οι κραυγές και οι σπασμοί τους της προξενούσαν δυνατή ηδονή. Θα μου πείτε πως πρόκειται για χρόνια σχετικώς βάρβαρα∙ πως κι η εποχή μας είναι σχετικώς βάρβαρη, γιατί μπήγουν ακόμα τις βελόνες στους ανθρώπους∙ πως αν και ο άνθρωπος έγινε πιο διορατικός παρ’ ό,τι ήταν στις βάρβαρες εποχές, βρίσκεται πολύ μακριά ακόμα και δε συνήθισε να φέρνεται όπως του προστάζει η λογική και η επιστήμη. Ωστόσο έχετε την πεποίθηση πως θα συνηθίσει χωρίς άλλο τη στιγμή που θα εξαφανιστούν μερικές παλιές και κακές συνήθειες, κι όταν ο ορθολογισμός κι η επιστήμη θ’ αλλάξουν ολότελα την ανθρώπινη φύση και θα την κυβερνούν κανονικά. Έχετε την πεποίθηση πως ο άνθρωπος τότε θα παύσει να γελιέται ξεπίτηδες, και σα να λέμε θ’ αρνηθεί αναγκαστικά ν’ αντιτάξει τη θέλησή του προς τη λογική. Και θα πείτε ακόμα πως η επιστήμη θα διδάξει στον άνθρωπο (αν κι αυτό κατά τη γνώμη μου είναι περιττό) πως δεν έχει πραγματικά μέσα του, ούτε θέληση, ούτε ιδιοτροπία∙ και πως ποτέ δεν είχε, αφού μοιάζει με πιάνο που το παίζει ο καθένας όπως θέλει, και πως οκόσμος κυβερνιέται από τους νόμους της φύσης δηλαδή πως κάθε του πράξη δεν προέρχεται απότη θέλησή του, αλλά από τους νόμους αυτούς. Επομένως φτάνει μόνο ν’ ανακαλύψει τους φυσικούς νόμους ο άνθρωπος για ν’ αντιταχθεί προς αυτούς. Η ζωή θα του γίνει τότε ευκολότερη. Όλες οι ανθρώπινες πράξεις θα περιορισθούν μαθηματικά στους νόμους αυτούς σαν σε πίνακα λογαρίθμων πολύ εκτεταμένο και διηρημένο, σε καταλόγους μέσα σ’ ένα ευρετήριο, ή καλύτερα: θα τύπωναν βιβλία ωφέλημα σαν τις σημερινές εγκυκλοπαίδειες μέσα στις οποίες όλα θα τα πρόβλεπαν, θα τα υπολόγιζαν, θα τα κανόνιζαν και δε θα είχε πια ο κόσμος δράματα και περιπέτειες.

«Τότε — εξακολουθήστε — οι οικονομικές σχέσεις θα πάρουν μια καινούρια όψη. Επειδή όλα θα υπολογισθούν με μαθηματική ακρίβεια, στη στιγμή θα λύονται όλα τα ζητήματα, γιατί απλούστατα όλες οι πιθανές λύσεις, θα έχουν εξευρεθεί. Τότε θα χτίσομε ένα κρυσταλλένιο παλάτι. Τότε… Με μια λέξη θα γίνει παράδεισος ο κόσμος».

Και ποιος μας εγγυάται — μιλώ εγώ τώρα — πως η πλήξη δε θα μας κατασυντρίψει τότε∙ γιατί σε τι θα καταγινόμαστε αφού όλα θα τα έχει προβλέψει ο πίνακας; Μα, από την άλλη μεριά, όλα θα ‘ναι πολύ λογικά.

Βέβαια, η πλήξη γονιμοποιεί τη φαντασία, γιατί από πλήξη μπήγει κανένας τις χρυσές βελόνες στο κρέας. Δυστυχώς (εγώ μιλώ ακόμα) φοβούμαι πολύ μήπως θα ‘ταν ευχάριστο στον άνθρωπο να ξαναγυρίσει στις βελόνες. Γιατί ο άνθρωπος είναι κουτός, φαινομενικά κουτός∙ ή για να το πούμε καλύτερα, δεν είναι καθόλου κουτός, μα είναι τόσο αχάριστος που αδύνατο να βρεις όμοιό του στο σύμπαν. Γι’ αυτό δε θα παραξενευόμουν καθόλου να δω άξαφνα να ξεφυτρώσει από τα σπλάχνα της ορθολογικής κοινωνίας του μέλλοντος, κανένας τζέντλεμαν με φυσιογνωμία κοινή ή μάλλον σαρκαστική και οπισθοδρομική που θα μας έλεγε, βάζοντας τα χέρια στη μέση του: «Δε δοκιμάζουμε μια φορά, να δώσουμε μια κλωτσιά στη λογική μόνο και μόνο για να στείλουμε στο διάολο αυτούς τους λογαρίθμους και να μπορούμε να ζήσουμε πάλι σύμφωνα με την κουτή μας θέληση;».

Κι αυτό δε θα ‘ταν τίποτε, το άσκημο θα ‘ταν που θα ‘βρισκε αμέσως οπαδούς: τέτοια είναι η ανθρώπινη φύση. Κι όλα αυτά για μια αιτία τόσο μηδαμινή που δεν θα ‘πρεπε ούτε να την αναφέρουμε: ότι δηλαδή σε κάθε εποχή και σε κάθε τόπο, πάντα άρεσε του ανθρώπου να κινείται και να δρα σύμφωνα με τη θέλησή του και όχι όπως του προστάζει η λογική και το συμφέρον του. Μπορούμε βέβαια, όταν το θέλομε, να πηγαίνομε ενάντια στο συμφέρον μας και σε μερικές φορές είναι απόλυτος ανάγκη (αυτή είναι η γνώμη μου). Και αν ακόμα ο ατομικός μας πόθος και η ατομική μας ιδιοτροπία που είναι ελεύθερα να θέλουν, ήτανε μια από τις μεγάλες τρέλες, και αν η αχαλίνωτη φαντασία μας έφτανε μέχρι εξωφρενισμού, να που έγκειται η ωφέλεια που μας την παρασιωπούν, και το συμφέρον μας, το συμφέρον το πιο σπουδαίο, το συμφέρον που δεν ανάγεται σε καμιά κατηγορία και στέλνει στο διάβολο όλα τα συναισθήματα και όλες τις θεωρίες. Πώς λοιπόν φαντάστηκαν όλοι αυτοί οι σοφοί ότι ο άνθρωπος έχει ανάγκη από μια λογική και τίμια θέληση; Και πως τους κάπνισε να βρουν, ότι ο άνθρωπος έχει ανάγκη να ποθεί κατά τρόπο λογικό κι ωφέλιμο;  Ο άνθρωπος μόνο από ένα πράγμα έχει ανάγκη∙ να ‘ναι η θέληση του εντελώς ανεξάρτητη, όσο κι αν του στοιχίζει η ανεξαρτησία αυτή, κι όσες κι είναι οι κακές συνέπειες που σέρνει μαζί της.

Σημείωση δική μου: Η τελευταία  φράση νομίζω είναι το ¨κλειδί ¨ και ότι ¨τα λέει όλα¨.

Χρήστος Κ. Πολίτης

One comment

  1. Ξαδελφε τα ίδια περιπου λεει ο Καζαντζακης στον Αλεξη Ζορμπα. Για μενα αν πεθανει ο Ζορμας θα πεθανει και ο ανθρωπος

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.