«Αφιέρωμα στους ήρωες των παιδικών μας χρόνων και παιδικά περιοδικά» του Χρήστου Κ. Πολίτη

Από Χρήστο Κ.Πολίτη.

Που είσαι τώρα και σ΄έχω χάσει (και εσένα και τους άλλους) καλέ μου φίλε Γιώργο Θαλάσση;

Τουτέστιν: ένα από καρδιάς αφιέρωμα στους ήρωες των καλύτερων μας χρόνων(παιδικών  και εφηβικών).Αναφέρομαι βέβαια σε όλους εμάς  που έχουμε ζήσει αυτά τα χρόνια, τα καλύτερα  μας χρόνια, εκεί  στις δεκαετίες του πενήντα ,του εξήντα και των αρχών του εβδομήντα. Στους ήρωες η μάλλον στους καλούς  μας φίλους και βέβαια στα περιοδικά που μέσα από τις σελίδες του ζωντάνευαν και μας κρατούσαν καθημερινή  συντροφιά αυτοί οι ήρωες  -φίλοι μας, τότε που δεν υπήρχε  διαδίκτυο και όλα  ήταν καθαρά  ζεστά και ανθρώπινα στο παιδικό μας το μυαλά.

 Θα ξεκινήσω βέβαια  από το περιοδικό θρύλος «Ο Μικρός  Ήρως» ,μόνο που εδώ  με πρόλαβε  κάποιος άλλος(Ποιός άλλος βέβαια παρά ο  φίλος Λουκιανός Κηλαϊδόνης που προφανώς  ήταν της ίδιας γενιάς) με το ωραίο τραγουδάκι -αφιέρωμα στον μικρό ήρωα το Γιώργο Θαλάσση   .Οι στίχοι ακριβώς  αυτού του τραγουδιού με  ενέπνευσαν στην εισαγωγή μου: που είσαι τώρα και σ΄έχω χάσει καλέ μου φίλε Γιώργο Θαλάσση;

Ως συγγραφέας του «Μικρού Ήρωος» εμφανιζόταν ο Θάνος Αστρίτης. Εκδότης του ήταν ο δημοσιογράφος Στέλιος Ανεμοδουράς, ο οποίος είχε θέσει σε κυκλοφορία διάφορα άλλα περιοδικά περιπετειών τα προηγούμενα χρόνια («Νυχτερίδα», «Τόξο»). C:\Users\Xρηστος\Desktop\exofyllo-661x420.jpg

Τρεις ήταν οι κυρίως χαρακτήρες του περιοδικού. Προσεκτικά σχεδιασμένοι από τον εμπνευστή τους, είχαν ως στόχο την προσέλκυση και τη διατήρηση του ενδιαφέροντος από τα παιδιά και τους εφήβους αναγνώστες.

 Στην πρώτη θέση βρισκόταν ο Γιώργος Θαλάσσης ή Παιδί-Φάντασμα. Επρόκειτο για ένα έφηβο, που είχε χάσει και τους δύο γονείς του στον βομβαρδισμό του λιμανιού του Πειραιά το 1941 από τη γερμανική αεροπορία, και γνώριζε καλά τις πολεμικές τέχνες. Είχε αποφασίσει να αγωνιστεί με κάθε τρόπο ώστε να απελευθερωθεί η Ελλάδα από τους Γερμανούς, Ιταλούς και Βούλγαρους κατακτητές. Συμπαραστάτες στην προσπάθειά του είχε δύο στενούς φίλους του. Αυτοί ήταν η αγαπημένη του, όμορφη, μελαχρινή Κατερίνα (γνωστή και ως Νίκη, Το Κορίτσι-Φάντασμα, Ελλάς η Γαλάζια Θύελλα), με την οποία συνδεόταν με πλατωνική ερωτική σχέση. Κι ακόμα, ο ευτραφής και καλοκάγαθος Νίκος Κατσανίκος ή Σπίθας, που διαρκώς πεινούσε. Είχε χάσει κι αυτός και τους δυο γονείς του και ζούσε με τη γιαγιά του.

 Ο «Μικρός Ήρως» υπήρξε το εμβληματικότερο παιδικό έντυπο των πρώτων μεταπολεμικών δεκαετιών. Επέδρασε καθοριστικά στη νεολαία της εποχής. Διαμόρφωσε πρότυπα που επιβίωσαν για δεκαετίες. Πολλά θα μπορούσαν να γραφτούν ως προς αυτό το ζήτημα. Έχουν δημοσιευτεί αναλυτικά άρθρα από γνωστούς μελετητές. Μία μεγάλη συμβολή του περιοδικού ήταν πως επανέφερε στο προσκήνιο την αυθόρμητη αντιστασιακή δράση της νεολαίας την περίοδο της Κατοχής.

 Ο συγγραφέας των περιπετειών κατάφερε, με ένα ομολογουμένως εκπληκτικό τρόπο, ώστε η αφηγηματική τεχνική να είναι προσαρμοσμένη στα τότε πολιτισμικά χαρακτηριστικά των νέων. Οι μικροί αναγνώστες του περιοδικού ταυτίστηκαν τόσο πολύ με τους κεντρικούς ήρωες ώστε θεωρούσαν ότι αποτελούσαν πραγματικά πρόσωπα. Το αποδείκνυαν τα εκατοντάδες γράμματα, που έφθαναν καθημερινά στα γραφεία του, με τα οποία ζητούσαν περισσότερες πληροφορίες για εκείνους και σε ποια περιοχή της Ελλάδας είχαν εγκατασταθεί και ζούσαν.

Δεν έλειψαν, πάντως, και οι αρνητικές κρίσεις. Από ορισμένους, έχει διατυπωθεί η γνώμη ότι ο επηρεασμός της νεολαίας της εποχής από το περιοδικό ήταν ανύπαρκτος, ότι αυτό δεν αναφερόταν στην Εθνική Αντίσταση αλλά εξυπηρετούσε τους στόχους της τότε κυρίαρχης ιδεολογίας. Επίσης, κατηγορήθηκε για πουριτανισμό.

 Από τη μεγάλη απήχηση που είχε το περιοδικό στον χώρο της τότε νεολαίας προσπάθησε να επωφεληθεί η Αριστερά. Παράγοντές της, σύμφωνα με τον εκδότη του περιοδικού, που εργαζόταν τότε και ως δημοσιογράφος σε έντυπά της, του ζήτησαν να συγκεκριμενοποιηθεί η δράση της νεανικής ομάδας και να δηλώνεται ότι αποτελούσαν μέλη της Ενιαίας Πανελλαδικής Οργάνωσης Νέων (Ε.Π.Ο.Ν.). Εκείνος, ωστόσο, απέρριψε κατηγορηματικά μια τέτοια εξέλιξη, θεωρώντας ότι στόχος της προσπάθειας ήταν να αναδειχθεί η συμμετοχή του συνόλου της νεολαίας στον αντιστασιακό αγώνα. Το γεγονός είχε ως αποτέλεσμα να αντιμετωπίζεται με καχυποψία ο «Μικρός Ήρως» από την Αριστερά, η οποία συνιστούσε να αποφεύγεται η ανάγνωσή του.

 Η έκδοση του περιοδικού υπήρξε ενοχλητική και σε ξένους παράγοντες. Προς τα μέσα της δεκαετίας του 1950, όπως αποκαλύφθηκε από τον εκδότη του, απαγορεύτηκε για μικρό χρονικό διάστημα η κυκλοφορία του στην Κύπρο από την Αγγλική Διοίκηση. Ο λόγος που συνέβη αυτό ήταν οι αναφορές που γίνονταν σε ορισμένα τεύχη για την ένωση του νησιού με την Ελλάδα. Επίσης θεωρήθηκε ότι, μέσω της δράσης των πρωταγωνιστών του, προτρέπονταν οι μικροί αναγνώστες να συμμετάσχουν στον απελευθερωτικό αγώνα που βρισκόταν σε εξέλιξη στο νησί. Τελικά, αφού ασκήθηκαν πιέσεις από τις σελίδες του περιοδικού προς την Πρεσβεία της Αγγλίας στην Αθήνα, επιτράπηκε ξανά η κυκλοφορία του.

Για την αναστολή της έκδοσης του περιοδικού το 1968, καθοριστικό ρόλο έπαιξε, σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, η απόφαση της Δικτατορικής Κυβέρνησης για την προσωρινή διακοπή έκδοσης όλων των εντύπων. Πολύ δύσκολα, κάτω από τέτοιες τις συνθήκες, μπορούσε ένα παιδικό περιοδικό να επιβιώσει και να διατηρήσει τους αναγνώστες του. Δεν πρέπει ωστόσο να μείνει ασχολίαστο και το γεγονός ότι είχε πλέον αρχίσει να μεταβάλλεται το τοπίο στον χώρο των παιδικών εντύπων. Ξένα κόμικς, μεταφρασμένα στα ελληνικά, είχαν αρχίσει να κάνουν την εμφάνισή τους, προσελκύοντας ολοένα και περισσότερο το ενδιαφέρον των μικρών αναγνωστών. Η εικόνα αντικαθιστά σταδιακά τον γραπτό λόγο.

Πικρή διαπίστωση: Όπου και να είσαι Γιώργο Θαλλάση  θα έχεις (όπως και εμείς) …γεράσει.

ΓΚΑΟΥΡ-ΤΑΡΖΑΝ

Περιέχει αυτοτελείς περιπέτειες ζούγκλας. Συγγραφέας ο Ρούτσος ΝικόλαοςC:\Users\Xρηστος\Desktop\images.jpg

Οι βασικοί χαρακτήρες των ιστοριών είναι ο γίγαντας Γκαούρ, που γεννήθηκε στη ζούγκλα από Έλληνα πατέρα και ιθαγενή μητέρα, η όμορφη Ταταμπού (από ελληνίδα μητέρα και ιθαγενή πατέρα!), η συντρόφισσά του, ο αστείος πυγμαίος Ποκοπίκο ύψους μόλις 30 εκατοστών, ο Ταρζάν ο πασίγνωστος ήρωας του Ε. Ρ. Μπάρροους, η συντρόφισσά του η Τζέιν, η μελιστάλαχτη ιθαγενής Χουχού με την οποία είναι ερωτευμένος ο Ποκοπίκο. Ο Γκαούρ, η Ταταμπού κι ο Ποκοπίκο κατοικούν σ’ ένα ψηλό βραχώδικο βουνό στην περιοχή του Ταρζάν. Ο Ταρζάν φοβάται πως ο Γκαούρ επιβουλεύεται τη θέση του ως βασιλιά της ζούγκλας και οι παρεξηγήσεις κι αναμετρήσεις τους είναι ατέλειωτες. Βέβαια ο Γκαούρ κάθε άλλο παρά εχθρός είναι του Ταρζάν αφού πολλάκις του σώσει τη ζωή. Όμως η ζηλιάρα Τζέιν είναι εκείνη που τροφοδοτεί το μίσος του Ταρζάν. 

Στη ζούγκλα του ηρωικού δίδυμου ζουν τερατόμορφα όντα όπως ο Μποχάρ, ο Νταμπούχ, ο Γιαχάμπα, η μάγισσα Χούλχα που τροφοδοτούν αδιάκοπα το συγγραφικό οίστρο του δεξιοτέχνη της γραφής του Ν. Ρούτσου.

Διάχυτο επίσης σ’ όλα τα επεισόδια είναι και το χιούμορ, που ο Ν. Ρούτσος διέθετε σε αφθονία και χάριζε χωρίς φειδώ στα πιτσιρίκια που τον διάβαζαν.

Είμαι περήφανος που έζησα εκείνη την εποχή που το περιοδικάκι κρεμόταν στα περίπτερα ή βρισκόταν μέσα σε κουτιά στα παντοπωλεία δίπλα στις ρέγγες και τους μπακαλιάρους! Και βέβαια ήμουν Γκαουρικός και κρυφοερωτευμένος με την πανώρια και μελαψή Ταταμπού!C:\Users\Xρηστος\Desktop\Μικρός Σερίφης.jpg

ΜΙΚΡΟΣ ΣΕΡΙΦΗΣ

Ελληνικό εβδομαδιαίο παιδικό περιοδικό, ιδιαίτερα δημοφιλές τις δεκαετίες του ’60 και του ’70. Πρωτοκυκλοφόρησε στις 13 Νοεμβρίου 1962 και εξέδωσε το τελευταίο του τεύχος τον Δεκέμβριο του 1991.

Η ιδέα για την έκδοση ενός παιδικού περιοδικού με περιεχόμενο γουέστερν και ελληνικές αναφορές ανήκε στον δημοσιογράφο και συγγραφέα Πότη Στρατίκη (γ. 1926). Ο ίδιος έγραφε τις ιστορίες και ο ζωγράφος Θέμος Ανδρεόπουλος (1917 – 1996) ανέλαβε την εικονογράφησή του. Οι δυο δημιουργοί συνυπέγραφαν με το ψευδώνυμο Κώστας Φωτεινός.

Κεντρικός ήρωας του «Μικρού Σερίφη» ήταν ένα ελληνόπουλο της διασποράς, ο 18χρονος Τζιμ Άνταμς ή Δημήτρης Αδαμόπουλος, ο οποίος αναλαμβάνει να επιβάλει το νόμο στην άγρια αμερικανική Δύση, έχοντας ως βοηθούς του την όμορφη Ντιάνα Μόρισον, τον Μεξικανό Πεπίτο Γκονζάλες και το μικρό ινδιανάκι Τσιπιρίπο.

Το περιοδικό, παρότι κυκλοφόρησε Τρίτη και 13, γνώρισε σταδιακά μεγάλη επιτυχία, που οδήγησε τους δύο συνεργάτες στην έκδοση του «Μικρού Καουμπόυ» (1963) – μηνιαίου και μετά εβδομαδιαίου – με τους ίδιους ήρωες.

ΚΛΑΣΣΙΚΑ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΑ

Τα Κλασσικά Εικονογραφημένα είναι σειρά κόμικς, που διασκευάζουν γνωστά έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Η σειρά κυκλοφόρησε στην Ελλάδα το 1951 από τις Εκδόσεις Πεχλιβανίδη, βασισμένη στην αντίστοιχη αμερικανική, και από τότε γνωρίζει συνεχείς ανατυπώσεις. Χαρακτηριστικό της ελληνικής έκδοσης ήταν ο εμπλουτισμός της με θέματα ελληνικού ενδιαφέροντος, για την απόδοση των οποίων δούλεψαν γνωστοί Έλληνες εικαστικοί και λογοτέχνες. Τα Κλασσικά Εικονογραφημένα αποτέλεσαν μέρος της πολιτιστικής ζωής της χώρας για περίπου δυο δεκαετίες, και σύντροφο της παιδικής και νεανικής ηλικίας χιλιάδων Ελλήνων. Σήμερα οι πρώτες εκδόσεις αποτελούν συλλεκτικά αντικείμενα.΄C:\Users\Xρηστος\Pictures\ΚΛΑΣΣΙΚΑ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΑ ΑΝΤΙΓΟΝΗ.jpgC:\Users\Xρηστος\Pictures\eglima k tim.jpg

Προφανώς βέβαια  από τα κλασικά αυτά έργα της Παγκόσμιας  λογοτεχνίας  το κείμενο να μην ήταν το πρωτότυπο ,δημιουργούσε όμως στο παιδικό μας το μυαλό ένα ερέθισμα και αποτελούσε (αν κρίνω από τον εαυτό μου) ένα σκαλοπάτι  για  το  μετέπειτα «κανονικό» διάβασμα αυτών των έργων

ΔΙΑΠΛΑΣΙΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΩΝ

Μιλάμε για τον Γρηγόριο Ξενόπουλο και τη Διάπλαση των Παίδων, το μοναδικό εκείνη την εποχή περιοδικό για παιδιά που στις μέρες μας θεωρείται θρυλικό και που για επτά περίπου δεκαετίες  στο χώρο της παιδικής λογοτεχνίας, ξεπερνώντας σε διάρκεια κυκλοφορίας οποιοδήποτε άλλο ελληνικό περιοδικό.

Σε μια εποχή που ακόμα και στην Ευρώπη η εκπαίδευση δεν ήταν προσαρμοσμένη ώστε να απευθύνεται σε παιδιά, αλλά σε μικρογραφίες ενηλίκων, η Διάπλασις των Παίδων υποσχέθηκε στο πρώτο της κιόλας τεύχος «ύλην ηθικήν και διδακτικήν συγκεκραμένην μετά του τερπνού» και ότι θα αναζητά την κατάλληλη γλώσσα, το ύφος και τον τρόπο για να αποσπά το ενδιαφέρον των παιδιών, ενώ εξαρχής δηλώνει πως τα πρότυπά της είναι ευρωπαϊκά.

C:\Users\Xρηστος\Pictures\Διάπλαση των παιδων1.jpg

Ο Ξενόπουλος, δημοσιογράφος, θεατρικός συγγραφέας, κριτικός της τέχνης, μυθιστοριογράφος και υπέρμαχος της δημοτικής γλώσσας, υπήρξε η ψυχή του περιοδικού από το 1894 που ανέλαβε τα καθήκοντά του ως το 1945. Γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη στις 9 Δεκεμβρίου 1867 από Ζακυνθινό πατέρα και Πολίτισσα μητέρα, ενώ πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του στην Αθήνα. Φοίτησε στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, αλλά δεν ολοκλήρωσε ποτέ τις σπουδές του, μιας και από πολύ νωρίς ασχολήθηκε με τη λογοτεχνία, η οποία ήταν και η μοναδική πηγή εσόδων του.

Ιδρυτής και πρώτος εκδότης ήταν ο Νικόλαος Παπαδόπουλος. Αρχικά το περιοδικό εκδιδόταν κάθε μήνα, από το 1885 κάθε δεκαπέντε ημέρες και από το 1894 κάθε Σάββατο. Ο Ξενόπουλος αρθρογραφούσε στη Διάπλαση επί πενήντα χρόνια στην τακτική στήλη του με το ψευδώνυμο Φαίδων. Το περιοδικό δημοσίευε αναγνώσματα για παιδιά, μυθιστορήματα σε συνέχειες, διηγήματα, ποιήματα, σκίτσα, αλληλογραφία μεταξύ των συνδρομητών με τη χρήση ψευδώνυμων κ.ά. Μέσα από τις σελίδες του αναδείχθηκαν πολλοί σημαντικοί στη συνέχεια συγγραφείς και λογοτέχνες, όπως ο Τέλλος Άγρας, ο Ναπολέων Λαπαθιώτης και Κωστής Παλαμάς. Η ύλη του πολλές φορές θεωρήθηκε προοδευτική για την συντηρητική κοινωνία της εποχής, ενώ τα κείμενα που δημοσιευονταν μιλούν στο κοινό- που δεν ήταν μόνο παιδιά – το τι συνέβαινε στην Ευρώπη και στον τομέα της εκπαίδευσης και στον χώρο της παιδικής λογοτεχνίας.

Τα γραφεία στα οποία στεγαζόταν η Διάπλαση καταστράφηκαν το 1944 κατά την περίοδο των Δεκεμβριανών, χάνοντας έτσι πολύτιμο υλικό του περιοδικού και κυρίως στοιχεία που αφορούσαν στους συνδρομητές του. Τέσσερα χρόνια πριν φύγει από τη ζωή, ο Γρηγόριος Ξενόπουλος έγραψε το Ζωή μου σαν παραμύθι (κείμενο που περιλαμβάνεται στην έκδοση Αυτοβιογραφικά κείμενα, β’ τόμος, εκδ. Ιδρύματος Κώστα και Ελένης Ουράνη), εκφράζοντας την πληρότητα που ένιωθε έχοντας προλάβει να πραγματοποιήσει το όνειρό του. Και αυτό δεν ήταν άλλο απ’ το να γίνει ένας συγγραφέας-παιδαγωγός, με τη δημιουργία μιας απλής λογοτεχνικής γλώσσας που θα απολάμβαναν και τα παιδιά. Η Διάπλαση έκλεισε το 1948, τρία χρόνια αργότερα  (1951) πέθανε ο Ξενόπουλος και το 1957 η Διάπλαση ξανάνοιξε με διευθυντή τον δημοσιογράφο και λογοτέχνη Κώστα Παράσχο. Η δεύτερη πορεία της θα διαρκέσει ώς το 1970, οπότε και θα κλείσει οριστικά λόγω Χούντας.

Θεωρώ τον εαυτό μου τυχερό που πρόλαβα αυτή τη δεύτερη πορεία της. Τ ο α

αξιοσημείωτο είναι  ότι παρότι επιφανειακά  το περιοδικό φάνταζε σα συντηρητικό στην πραγματικότητα ήταν αρκετά προοδευτικό .Δεν θα ξεχάσω ποτέ ότι  δημοσίευε τους στίχους από διάφορα  ποπ-ροκ τραγούδια της εποχής και έτσι είχα μάθει απέξω  τους

στίχους π.χ από :  Μικρή  Ντιλάϊλα   και She’s a Lady του Tom jones   , 

La Bambola της  Patty Pravo , it’s five o’clock  των δικών μας «παιδιών της Αφροδίτης» και έπεται… συνέχεια. Αλήθεια τι υπέροχα τραγούδια τώρα που τα άκουσα ξανά.

 Τελειώνω εκφράζοντας ένα μεγάλο ….ευχαριστώ.

Ευχαριστώ παιδί-φάντασμα, Γιώργο Θαλάσση, με τη παρέα σου(Κατερίνα και Σπίθα)

Ευχαριστώ Γκαούρ με όλη τη παρέα σου(Ταρζάν,Ταταμπού ,Ποκοπίκο και τη …μελιστάλακτη Χουχού)

Ευχαριστώ Τζιμ Ανταμς(Δημήτρη Αδαμόπουλε) με τη δικιά σου παρέα.(Ντιάνα ,Πεπίτο  και το μικρό Τσιπιρίπο)

Ευχαριστώ Κλασικά Εικονογραφημένα και Διάπλαση των Παίδων

Σας ευχαριστώ γιατι με τη συντροφιά σας ποτέ δεν  ένιωσα μοναξιά.

Σας ευχαριστώ γιατί με διδάξατε πολλά.

Παρεπιπτόντως: Αν  είστε  «εν ζωή»και κατα τύχη διαβάσετε αυτές τις γραμμές   Παύλο Ξωμάχε,Ηλιαχτίδα  ,Τρισεύγενη,Χρυσάνθεμο(ψευδώνυμα  παιδιών –αναγνωστών της Διάπλασης των Παίδων) στείλτε μου ενα χαιρετισμό.

Χρήστος Κ.Πολίτης

One comment

  1. Μνήμες ευαίσθητες κι ευγωμονούσες! Για να συγκινηθούν οι μεγαλύτεροι και να μάθουν οι νεότεροι. Εξαιρετική παρουσίαση με μια νοσταλγική αγάπη για όσα συντρόφευσαν (κι ακόμη συντροφεύουν με κάποιον τρόπο) μια παιδική ψυχή. Μας μαθαίνει πόσο σημαντικό είναι να λέμε στην Ζωή, ευχαριστώ. Συγχαρητήρια!

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.